8 lutego 2017

Sól - minerał nie tylko do zupy [cz. 1]


Sól to jedyny minerał, którego człowiek używa w swojej kuchni, w nie zmodyfikowanej formie. Sól praktycznie nie jest poddawana żadnym obróbkom.

W przyrodzie sól jest spotykana w formie halitu (minerał) = sól kamienna. Większość halitu znajduje się na głębokości 5 km pod powierzchnią ziemi. Ciśnienie górskich skał sprawia, że sól staje się zwartą, dość plastyczną masą. W miejscu, gdzie nacisk jest mniejszy, warstwa minerału tworzy kopuły solne.

Występujący w przyrodzie halit bardzo rzadko ma czysto biały kolor. Często jest brunatny lub żółtawy (przez związki żelaza). Rzadko można spotkać kryształy halitu o jasno niebieskim kolorze (przez uran - promieniowanie nadało im jasnoniebieską barwę).

SÓL KAMIENNA

Znajduje się na głębokości od kilkuset do kilkunastu tysięcy metrów pod ziemią. Taką sól wydobywa się metodą górniczą i odkrywkową (98 - 99% wagi stanowi chlorek sodu).

SÓL OSADOWA pojawia się w naturalny sposób, w wyniku odparowywania wody ze zbiorników wodnych. Przy pomocy specjalnych kombajnów warstwa soli zdejmowana jest np z powierzchni wyschniętego jeziora. Następnie jest rozdrabniana, myta, suszona i poddawana dalszej obróbce. Sól osadowa zawiera więcej zanieczyszczeń, dlatego ma szarawy kolor (chlorek sodu stanowi 95 - 96%). 

SÓL ODPAROWYWANA W PRÓŻNI

Metodę rozpuszczania soli stosuje się w miejscach, gdzie surowiec leży bardzo głęboko. W warstwie soli umieszczane są rury i pod wysokim ciśnieniem pompuje się w nią słodką wodę, która rozpuszcza sól i tworzy komory. Nasycona solanka jest wyciągana rurami na powierzchnię i po umieszczeniu w próżniowych kadziach poddawana jest procesowi odparowywania do momentu uzyskania odpowiedniego efektu. Czasem wodę odparowuje się na słońcu w odkrytych zbiornikach.

Sól w złożach podziemnych jest bardzo czysta i wymaga tylko minimalnej obróbki. Pod względem jakościowym i chemicznym jest ona najlepsza (jest najdroższym rodzajem soli). 

                                                ZNACZENIE SOLI                                                  

Sól spożywcza (chlorek sodu) to ważny pierwiastek.
Ogólnie każda substancja używana w rozsądnych ilościach jest dobra dla zdrowia oraz każda substancja (nawet najbardziej korzystna) spożywana w dużych ilościach może przynieść szkodę.

Sód/chlor m.in.:
- są składnikiem KAŻDEJ cieczy organizmu: krwi, moczu, potu, śliny, łez, plwociny
- biorą udział w trawieniu (z chlorku powstaje kwas solny)
- (sód) reguluje skurcze mięśni 
- biorą udział w przemianie materii
- (sód) reguluje ciśnienie osmotyczne i przepływ płynów między komórkami (najważniejsza funkcja) 
- ochraniają narządy wewnętrzne przed urazem (neutralizują nadmiar kwasów które są produktami przemiany materii)

dużo soli = wyższe ciśnienie, obrzęki, choroby wątroby/serca, obciążenie nerek <nerki są odpowiedzialne za utrzymanie odpowiedniej ilości soli w organizmie - sól wydalana jest z moczem i potem>

mało soli = niskie ciśnienie w komórkach = utrata wagi, wymioty, skurcze mięśni, choroby psychiczne, objawy hemolizy

Dodatkowo picie napojów moczopędnych powoduje, że wydzielamy więcej płynów niż pijemy. To osłabia organizm i w efekcie mamy bóle głowy, bezsenność, depresję, rozdrażnienie itd. 

Odstawienie zupełnie soli, to oczywiście błąd. 2 gramy soli (dziennie) jeszcze nikomu nie zaszkodziły. Choć są sytuacje zdrowotne, kiedy sól faktycznie trzeba wykluczyć.

                                     NAJLEPSZE ZAMIENNIKI SOLI                                    

- CHRZAN (ze względu na potas w formie organicznej; sól z czasem go dezaktywuje CHYBA, ŻE dostarczymy potas właśnie w formie organicznej; a przecież równowaga potasu i sodu gwarantuje prawidłową pracę serca)
- seler
- pietruszka
- żurawina
- pomarańcze
- kminek
- śliwka
- ogórek
- pomidor
- cebula
- czosnek

***

SÓL JODOWANA

Sól jodowana nie oznacza, że bezpośrednio do niej wsypuje się jod. W większości krajów do jodowania soli spożywczej jest używany jodek i jodek potasu. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca wzbogacanie soli jordanem potasu, który jest bardziej stabilny od jodku (nie utlenia się i nie wymaga specjalnych środków stabilizujących). 

*Sól morska nie jest jodowana naturalnie. "Krąży" przekonanie, że skoro w skład wody morskiej wchodzi jod, to w soli morskiej również powinna być wystarczająca jego ilość, ale to nieprawda.


SÓL NISKOSODOWA

30% sodu jest zastąpione solami potasu i magnezu. W smaku sól niczym nie różni się od "normalnej". Stosując niskosodową sól nie tylko obniżymy spożycie chlorku sodu, ale nasycimy organizm potasem i magnezem (których często są niedobory). A są one niezbędne do prawidłowego funkcjonowania serca, działania komórek nerwowych, podtrzymywania równowagi kwasowo-zasadowej. Dzienna dawka takiej soli to 5-6 g. 

                                                         PARAMETRY SOLI "IDEALNEJ"                                                          

chlorek sodu 68 - 70% + potas 25 - 27%  + magnez 5-6 % 


                                                                   SÓL W DIECIE DZIECKA                                                              

Po osiągnięciu 1 r. ż. dziecko może dostać 0,5 g soli dzienne. Jest to związane z pracą nerek bobasa. Dopiero po kilku miesiącach od narodzin nerki zaczynają radzić sobie z większą ilością soli. 

Wyjątkiem jest niedobór sodu (hiponatremia), może wystąpić np u wcześniaków. Wtedy dożylnie podaje się sól fizjologiczną. 

MIESZANKI PRZYPRAWOWE
(wszystkie ususzone składniki zmielić w proporcjach według osobistych upodobań)

 DO MIĘSA
sól + suszona cebula + czarny pieprz + gałka muszkatałowa + ziele angielskie + liść laurowy 

sól + suszona cebula + suszony czosnek + ziele angielskie + pieprz + bazylia + majeranek + liść laurowy

DO RYB
sól + suszona cebula + suszony koperek + nać pietruszk + pieprz

DO POTRAW PŁYNNYCH np sosy
sól + suszony czosnek + suszona cebula + suszony por + pietruszka + seler + pieprz + liść laurowy 

DO SAŁATEK
sól + suszony czosnek + suszona cebula + pietruszka + seler + pieprz + koperek + bazylia

"DO WSZYSTKIEGO" :)
sól + suszona cebula + suszony seler + suszony koperek + pietruszka + czerwona papryka (słodka) + pieprz + liść laurowy 

                                                        SÓL W DOMU                                                  
(nie wszystko osobiście testowałam) :)

- sól + ocet (czyszczenie czerwonej i żółtej miedzi oraz wąskich karafek)
- roztworem soli możemy impregnować drewno ochroni to przed gniciem
- sól + sok z cytryny wystawiony wcześniej na słońce, oczyści z rdzy i plamy po tuszu (trzeba zastosować kilka razy na plamy)
- sól czyści również przedmioty ze słomy i trzciny
- usuwanie śladów po przypaleniu żelazkiem (ubranie namocz w zimnej wodzie, posyp obficie solą - po 30 minutach strząśnij sól i przepłucz wodą)
- plamy po herbacie (z kubków) zmyjemy gorącą osoloną wodą
- jeśli na nowej żeliwnej patelni rozżarzymy trochę soli, jedzenie nie będzie się przypalać 
- owady usuniemy z warzyw jeśli zanurzymy je przed gotowaniem w osolonej wodzie

***

W kolejnej solnej części omówimy leczenie solą...






Brak komentarzy:

Prześlij komentarz