1 października 2017

Wyczerpanie nadnerczy (dieta, witaminy, zioła, diagnostyka)



Jeśli chodzi o choroby nadnerczy medycyna konwencjonalna rozpoznaje (nie licząc chorób nowotworowych) chorobę Addisona (bardzo niski kortyzol i wysokie ACTH - wydzielany przez przysadkę mózgową) i zespół Cushinga (bardzo wysoki kortyzol i wysokie ACTH).

  • choroba Addisona to postępująca niewydolność i degeneracja nadnerczy (nadnercza nie są w stanie już produkować kortyzolu). Prawdopodobnie jest chorobą autoimmunologiczną 
  • zespół Cushinga zwykle wynika z długotrwałego podawania glikokortykosteroidów lub z nadmiernej produkcji kortyzolu (np. przez guz przysadki lub guzy nadnerczy)

Dysfunkcje gruczołów nadnerczowych, które nie są konkretnymi chorobami takimi jak Addison i Cushing, określa się najczęściej wyczerpaniem nadnerczy.


***
Przyczyn osłabienia nadnerczy jest wiele, ale to stres jest podstawowym problemem. 

Niektóre stresory:
  • śmierć współmałżonka
  • rozwód
  • zawarcie małżeństwa
  • ciąża
  • nowy członek rodziny
  • duża pożyczka z banku
  • zwolnienie z pracy
  • przejście na emeryturę
  • zmiana pracy
  • praca współmałżonka
  • kłopoty z szefem
  • zmiana godzin/warunków pracy

Nie tylko negatywne sytuacje wiążą się z podwyższonym podatnością na stres. Wiele życiowych zmian, które są traktowane jako zdarzenia szczęśliwe, też mogą powodować wymagające adaptacji zmiany w życiu, powodujące stres. "Dobry stres", czy w perspektywie okaże się dla zdrowia pozytywny zależy od zdolności adaptacyjnych. Jeśli przystosujemy się łatwo, "dobry stresor" będzie nieszkodliwy. Nie będzie groził nadwyrężeniem systemów obronnych organizmu.

Jeśli jednak adaptacja będzie szła opornie, nawet pozytywne zmiany w życiu mogą przekształcić się w szkodliwy stres.

Od stresu nie można całkowicie się uchronić, ale ciało wykształciło odpowiednie mechanizmy które, pomagają sobie z nim radzić. Jednak każdy rodzaj stresu, jeśli będzie trwał zbyt długo i nie będzie balansowany odpowiednimi zachowaniami redukującym jego skutki, może doprowadzić do osłabienia struktur obronnych organizmu i narazić go na fizyczne dolegliwości - między innymi wyczerpanie nadnerczy.

Pozostałe (wybrane) przyczyny wyczerpania nadnerczy:
  • dieta (produkty alergizujące)
  • nieodpowiednia ilość snu (powinno się spać 8-9 godzin)
  • chemikalia i zanieczyszczenie środowiska (niektóre związki bezpośrednio zaburzają funkcjonowanie nadnerczy i  całego ukł. hormonalnego)
  • choroby przewlekłe i leki
  • trauma
  • uszkodzenie hipokampa ("kontroler" nadnerczy", reguluje produkcję kortyzolu)
  • nadmiar ćwiczeń fizycznych
  • długotrwałe przebywanie w skrajnych temperaturach
  • przewlekły ból fizyczny
  • praca zmianowa, częsta zmiana miejsca pobytu i kontynentów

OZNAKI ROZREGULOWANIA NADNERCZY

  • trudności z porannym wstawaniem, nawet po wielu godzinach snu
W początkowych stadiach wyczerpania nadnerczy wyraźnie jest podniesiony poziom adrenaliny i kortyzolu. Zaburza to naturalny 24-godzinny cykl kortyzolowy (rano jest najwyższy i wieczorem spada "na korzyść" melatoniny, która nas usypia), prowadząc do ciągłego pobudzenia, co uniemożliwia spokojny sen, a więc i rześkie wstawanie rano. 
W późniejszym etapie wyczerpania nadnerczy trwale obniża się poziom kortyzolu. To z kolei obniża poziom cukru we krwi wczesnym rankiem (kortyzol reguluje m.in. cukier), w efekcie osoby cierpiące na wyczerpanie nadnerczy chronicznie podjadają późnym wieczorem lub w nocy.

  • wysoki poziom zmęczenia na co dzień
W późniejszych stadiach wyczerpania nadnerczy, gruczoły nie są w stanie produkować wystarczającej ilości potrzebnych hormonów. To oznacza, że poziomu kortyzolu, adrenaliny i noradrenaliny są niskie. Brak tych kluczowych hormonów jest przyczyną braku energii w ciągu dnia (zdarzają się jednak wyjątki - osoby z wyczerpaniem nadnerczy nieraz doświadczają przypływu energii późnym wieczorem)

  • niezdolność do radzenia sobie z codziennym stresem
Pojawia się apatia, brak zainteresowania, rozdrażnienie, niepokój

  • ochota na słone jedzenie
Kora nadnerczy odpowiada za produkcję aldosteronu, który współpracuje z nerkami, aby regulować poziom płynów w organizmie. Gdy nadnercza słabną, produkujemy mniej aldosteronu i pojawia się skłonność do wydalania z moczem dużej ilości minerałów (np. sodu, potasu, magnezu). W efekcie prowadzi to do chęci na słone jedzenie, które uzupełnia niedobory sodu. 

  • osłabiony układ immunologiczny
Kortyzol jeśli jest "w normie" działa przeciwzapalnie. Jeśli stres doprowadza do podwyższenia kortyzolu, efekt przeciwzapalny obniża się. Ogranicza to prawidłowe działanie układu odpornościowego. 
Z kolei zbyt niski poziom kortyzolu (dalsze stadia wyczerpania nadnerczy) pozwala układowi odpornościowemu na nadmierną reakcje. W efekcie może dojść do powstania chorób autoimmunologicznych i przewlekłego stanu zapalnego.

***
Kobiety powinny dbać o sprawną pracę nadnerczy, jeśli chcą łagodnie i bezboleśnie przejść menopauzę. Wyczerpane nadnercza nie są w stanie przejąć zadania jajników i dalej produkować potrzebne hormony. Jeśli nadnercza są "zużyte", menopauza może okazać się prawdziwą "drogą przez mękę". Kobiety ze zdrowymi nadnerczami ledwie zauważają, że przechodzą klimakterium. Uderzenia gorąca i inne objawy tego okresu są uznane za normę tylko dlatego, że występują powszechnie (a normą nie są).

4 FAZY WYPALENIA NADNERCZY

FAZA 1.

Zwykle trwa krótko od kilku, kilkunastu godzin do kilku dni. Ten etap opisuje szybkie i zdecydowane reakcje ciała nas stresor. Może nim być coś tak prostego jak rozmowa kwalifikacyjna lub sytuacja rozciągnięta w czasie na przykład sesja. 

Podniesiony jest wtedy poziom adrenaliny, noradrenaliny, kortyzolu, DHEA i insuliny. 

Może ucierpieć na tym ogólna równowaga psychofizyczne i rytm snu. Odczuwalne będzie czasowe zmęczenie mogą wystąpić zaburzenia układu pokarmowego, bóle głowy, infekcje układu oddechowego.

Podczas tej fazy rzadko są zgłoszone objawy. W rzeczywistości wielu z nas wchodzi i wychodzi z tego pierwszego etapu wiele razy w ciągu całego życia. Jeśli oddziaływanie stresora mija, a nie pojawia się nowe duże wyzwanie, ciało samodzielnie powraca do równowagi.

FAZA 2.

Jeśli okazuje się, że stres nie jest krótkotrwały i przedłuża się, organizm wciąż musi redukować jego skutki. Podczas tego drugiego etapu, system endokrynologiczny nadal jest dobrze wyposażony, aby produkować wszystkie hormony, które są potrzebne, jednak stężenie DHEA i hormonów płciowych może zacząć spadać.

Odczuwane objawy to uczucie zmęczenia i przytłoczenia codziennymi sprawami, większa niecierpliwość, irytacja, skłonność do przesadnych reakcji czy uczuć depresyjnych, spada libido, pojawiają się problemy z porannym wstawaniem, zawroty głowy, wieczorem możemy czuć się kompletnie wyczerpani.

Może to sprzyjać rozwojowi niezdrowych uzależnień od kawy, alkoholu lub innych środków stymulujących.

FAZA 3.

Stres trwa dalej, a organizm wciąż próbuje stosować mechanizmy adaptacyjne. Niestety nadnercza zaczynają mieć problem z produkcją kortyzolu. Mimo wysokiego poziomu ACTH (pobudza korę nadnerczy do produkcji kortyzolu) rano i po południu kortyzol jest niski, wieczorem z kolei jest w normie lub za wysoki. Nasila to problemy ze snem. Spada odporność organizmu i mamy większą skłonność do infekcji.


Objawy przypominają niedoczynność tarczycy, pojawiają się zaparcia, wzrasta masa ciała, zmniejsza się tolerancję na zimno. 

Nasila się zjawisko zwane kradzieżą pregnenolonu - hormonu steroidowego, który jest prekursorem DHEA, progesteronu, testosteronu i estrogenu (patrz rysunek w poście o hormonach [KLIK])Pregnenolon zamiast "równo produkować" hormony, jest "kradziony" przez kortyzol. Co w efekcie obniża poziomy pozostałych hormonów, ale podwyższa kortyzol. 

Na tym etapie, organizm nadal jest w stanie funkcjonować w miarę normalnie, jednak zaburzenia układu hormonalnego "dają się we znaki".

Faza trzecia może trwać kilka miesięcy lub kilka lat, nasilając i uwidaczniając coraz to nowe symptomy wyczerpania nadnerczy.

FAZA 4.

Po jakimś czasie organizm wyczerpuje swoje możliwości na wytwarzanie hormonów stresu i poziom kortyzolu zaczyna być patologicznie niski. Niskie są również poziomy hormonów płciowych.

Nasilają się problemy z ciśnieniem, poziomem cukru we krwi, oznakami psychicznymi takimi jak ataki lęku czy palpitacje serca. Człowiek cierpi z powodu ekstremalnego zmęczenia, zaburzenia równowagi elektrolitowej, braku popędu płciowego, nieustannego rozdrażnienia, słabych mięśni, utraty wagi, apatii i braku zainteresowania otaczającym światem

Faza czwarta już niewiele różni się od pełno objawowej choroby Addisona. Wyjście z tej fazy wymaga długiego czasu, cierpliwości i całkowitej zmiany stylu życia. Wskazana też jest wnikliwa konsultacja medyczna.

DIAGNOSTYKA


  • kortyzol (dobowa zbiórka śliny)
  • test z udziałem ACTH (po podaniu w zastrzyku ACTH obserwuje się wzrost kortyzolu i ocenia się stan nadnerczy)
  • wykonanie testu hamowania deksametazonem jest zależne od wyniku stymulacji ACTH (bada się kortyzol w krwi i moczu)
  • DHEA (badanie z krwi lub dwie próbki śliny)
  • badanie hormonów tarczycy
  • morfologia z rozmazem
  • miedź, magnez, sód, potas

WSPARCIE OSŁABIONYCH NADNERCZY

  • radzenie sobie ze stresem (np. w sytuacji stresującej lub bezpośrednio po niej zażyj kapsułkę B-kompleks, a godzinę przed snem 30 kropli walerianowych (na pół szklanki wody)
  • medytacja i głębokie oddychanie
  • sen(!) (nie później niż o godzinie 23:00)
  • ćwiczenia (w 1 i 2 fazie są dozwolone, ale w 3 lub 4 stadium wyczerpania nadnerczy dozwolony jest tylko spacer, joga, pływanie); najlepiej ćwiczyć do południa
  • DIETA:
- zbadaj czy nie masz nietolerancji, nadwrażliwości, alergii pokarmowych
- przy osłabionych nadnerczach niezbędne jest jedzenie śniadań (białko + węglowodany złożone)
- lepiej jeść mniej, ale częściej (pamiętaj, że kortyzol jest związany z cukrem)
- unikaj fast foodów, bardzo słodkich owoców
- dobrym źródłem węglowodanów będą warzywa, fasola, groch, ryż, komosa ryżowa
- źródłem białka niech będą ryby morskie, jaja, wołowina, drób
- zalecane tłuszcze: tran, masło, masło ghee [KLIK]
- ogranicz kofeinę
- pij wodę (30 ml/kg masy ciała)
- wzbogać dietę w: brokuł, kalafior, brukselkę, jarmuż, seler, szpinak, cebulę, awokado, buraki, sałatę, jagody/borówki, tymianek, bazylię, kolendrę

WITAMINY, GOTOWE PREPARATY, ZIOŁA

NAJWAŻNIEJSZE: 
  • B-kompleks + dodatkowa witamina B5 
  • witamina C + bioflawonoidy
  • omega 3 - źródłem może być np. olej lniany, olej z kryla, tran <ciekły (nie kapsułkowany) tłuszcz pozyskiwany z wątroby dorsza atlantyckiego i innych ryb z rodziny dorszowatych>

WAŻNE:

DODATKOWE: 


UWAGA!

Jeśli nie można naturalnie przywrócić prawidłowego funkcjonowania nadnerczy, warto rozważyć suplementację DHEA (do momentu poprawy zdrowia). Fizjologiczne są niskie dawki, które powinny po 3 miesiącach stosowania dać już jakiś efekt. Przyjmowanie DHEA dobrze jest skonsultować z lekarzem prowadzącym, bo to już ingerencja mocno hormonalna.


***
Jak długo regenerują się nadnercza?
Zwykle 6-18 miesięcy, ale może być krócej lub dłużej.